Regels en rechtenToepasselijke regels, uitzonderingen en vervolgstappen

Beding van aanwas voor een woning in Vlaanderen

Een beding van aanwas is een wederkerig kanscontract waarmee mede-eigenaars afspreken dat het aandeel van de eerststervende in een bepaalde woning naar de langstlevende gaat. Het kan de langstlevende sterk beschermen, maar veroorzaakt bij Belgisch vastgoed doorgaans verkooprecht. Voor een Vlaamse gezinswoning kan erven via een testament daarom fiscaal goedkoper zijn.

De clausule werkt alleen zoals bedoeld wanneer het goed nauwkeurig is bepaald, de prestaties en overlevingskansen gelijkwaardig zijn en de overeenkomst juridisch correct is opgesteld. Voor onroerend goed is een authentieke notariële akte vereist. Laat de notaris ook beoordelen wat er gebeurt bij een relatiebreuk, verkoop, verhuis of wijziging van de gezinssituatie.

Inhoud gecontroleerd op 11 augustus 2026Uitgever: Redactie VastgoedmakelaarZoekenControlebasis: Vlaamse Belastingdienst over bedingen van aanwas

Algemene informatie voor vastgoed in het Vlaamse Gewest. Een beding van aanwas is maatwerk. Laat de burgerrechtelijke en fiscale gevolgen altijd vooraf beoordelen en notarieel vastleggen.

Wat is een beding van aanwas?

Een beding van aanwas is een overeenkomst waarbij twee of meer mede-eigenaars elkaar een gelijkwaardige kans geven om het aandeel van de eerststervende in een bepaald goed te verkrijgen. De uitkomst hangt af van een onzekere gebeurtenis: wie van de partijen het langst leeft.

De langstlevende verkrijgt het aandeel niet uit de nalatenschap, maar door de uitvoering van de eerdere overeenkomst. Daarom verschilt een geldig aanwasbeding fundamenteel van een testament of schenking. De term tontine wordt in gewone taal vaak voor een vergelijkbare bescherming gebruikt, maar historische tontineclausules en moderne aanwasbedingen zijn juridisch niet altijd identiek.

Een beding kan alleen spelen wanneer minstens twee personen rechten in hetzelfde goed bezitten. Voor een woning gaat het meestal om partners die samen aankopen of al samen mede-eigenaar zijn.

Zekerheid is het hoofddoel, niet automatisch belastingbesparing

Een beding van aanwas kan voorkomen dat het aandeel van de eerststervende rechtstreeks bij diens erfgenamen terechtkomt. Die contractuele zekerheid kan belangrijk zijn voor samenwoners of nieuw samengestelde gezinnen. Toch moet je de zekerheid afwegen tegen verkooprecht, beperkte opzeggingsmogelijkheden en de gevolgen voor kinderen.

Hoe werkt een beding van aanwas bij een woning?

Bij overlijden wast het afgesproken recht op het aandeel van de eerststervende aan bij het recht van de langstlevende. De akte bepaalt of dat automatisch gebeurt of alleen wanneer de langstlevende een optie tijdig en geldig uitoefent.

Een eenvoudig verloop ziet er zo uit:

Twee partners bezitten elk een aandeel in dezelfde woning.
De notariële akte omschrijft het goed, de aandelen en het kanscontract.
Beide partners aanvaarden dezelfde kans op winst en verlies.
Bij het eerste overlijden wordt gecontroleerd of de voorwaarden nog vervuld zijn.
De langstlevende verkrijgt volgens de clausule de volle eigendom, blote eigendom of het vruchtgebruik van het aandeel van de eerststervende.
De notaris verwerkt de eigendomsoverdracht en de toepasselijke registratiebelasting.

De precieze formulering is doorslaggevend. Bij een optioneel beding moet onder meer duidelijk zijn binnen welke termijn de keuze wordt gemaakt en vanaf wanneer die keuze uitwerking heeft. Recente beslissingen van de Vlaamse Belastingdienst tonen dat een onduidelijke regeling over de terugwerking van de optie tot erfbelasting kan leiden.

Aan welke voorwaarden moet een beding van aanwas voldoen?

Een fiscaal aanvaard beding moet volgens het administratieve standpunt van de Vlaamse Belastingdienst onder bijzondere titel en ten bezwarende titel zijn. Voor onroerende goederen moet het bovendien in een authentieke akte worden opgenomen.

Voorwaarde	Betekenis	Wat de notaris controleert
Minstens twee rechthebbenden	De partijen bezitten rechten in hetzelfde goed	Eigendomstitel en aandelen
Onder bijzondere titel	Het beding slaat op een concreet omschreven goed	Geen algemene beschikking over de hele nalatenschap
Ten bezwarende titel	Iedere partij geeft iets op voor een gelijkwaardige kans	Leeftijd, gezondheid, inleg, aandelen en eventuele compensatie
Werkelijk kanselement	Op voorhand staat niet vast wie voordeel krijgt	Omstandigheden bij het sluiten van de overeenkomst
Authentieke akte	Voor vastgoed is een notariële akte vereist	Formulering, registratie en tegenwerpelijkheid

Wat betekent gelijkwaardigheid van kansen?

Gelijkwaardige kansen betekenen niet dat de partners exact even oud moeten zijn. Het geheel van leeftijd, gezondheidstoestand, eigendomsaandelen, financiële inleg en afgesproken prestaties moet een werkelijk evenwicht tonen. Een verschil kan soms via een aangepaste inleg of vergoeding worden gecompenseerd, maar dat vraagt maatwerk.

Een clausule die wordt gesloten wanneer één partij ernstig ziek is of een duidelijk veel groter voordeel krijgt zonder gelijkwaardige tegenprestatie, loopt een groter risico om niet als kanscontract te worden aanvaard. De fiscus kan dan een andere kwalificatie en belasting toepassen.

Wat betekent onder bijzondere titel?

Onder bijzondere titel betekent dat het beding een bepaald goed of duidelijk afgebakende rechten omvat. Het mag niet eenvoudigweg slaan op de volledige nalatenschap, alle roerende goederen, alle onroerende goederen of een algemeen aandeel daarin. Voor een woning worden het adres, de kadastrale gegevens en de betrokken eigendomsaandelen in de akte vastgelegd.

Voor wie is een beding van aanwas interessant?

Een beding van aanwas is vooral het onderzoeken waard voor mede-eigenaars die de langstlevende meer contractuele woonzekerheid willen geven dan een eenzijdig herroepbaar testament. Het is geen standaardoplossing voor elk koppel.

Situatie	Mogelijke reden voor aanwas	Eerst vergelijken met
Feitelijk samenwonende partners	Zij erven niet automatisch van elkaar	Testament, wettelijke samenwoning en woonrecht
Wettelijk samenwonende partners	Volle eigendom kan meer bescherming geven dan het wettelijke vruchtgebruik	Testament en vrijstelling gezinswoning
Echtgenoten met scheiding van goederen	Gezamenlijk eigen vastgoed gericht toewijzen	Huwelijkscontract en testament
Nieuw samengesteld gezin	Langstlevende beschermen ondanks kinderen uit eerdere relaties	Reserve van kinderen, testament en verzekeringen
Mede-eigenaars van een tweede verblijf	Een bepaald aandeel buiten de klassieke erfverdeling houden	Erfbelasting en 12 procent verkooprecht

Voor de gewone gezinswoning van partners die aan de Vlaamse vrijstelling voldoen, kan het fiscale verschil tegen een aanwasbeding spreken. De langstlevende partner betaalt bij vererving van de gezinswoning namelijk geen erfbelasting, terwijl de uitvoering van het aanwasbeding doorgaans verkooprecht veroorzaakt.

Welke keuzes maak je bij het opstellen?

Je kiest minstens het betrokken goed, het recht dat aanwast, de automatische of optionele werking, de duur en de uitstapregeling. Deze keuzes bepalen zowel de bescherming als de flexibiliteit.

Kies je volle eigendom of vruchtgebruik?

Volle eigendom geeft de langstlevende de ruimste zeggenschap over de woning. Een aanwas beperkt tot vruchtgebruik geeft het recht om er te wonen of huurinkomsten te ontvangen, terwijl de blote eigendom elders kan terechtkomen. Dat kan de positie van kinderen beter bewaren, maar maakt een latere verkoop afhankelijk van meerdere rechthebbenden.

Kies je een automatisch of optioneel beding?

Een automatisch beding werkt zodra de afgesproken voorwaarde vervuld is. Een optioneel beding laat de langstlevende kiezen, bijvoorbeeld na vergelijking met de werkelijke erfbelasting en gezinssituatie op dat moment. Die flexibiliteit vraagt een uiterst nauwkeurige akte met termijn, vormvereisten en fiscale uitwerking.

Kies je een bepaalde duur of opzeggingsregeling?

Een duidelijke duur en uitstapregeling voorkomen dat de partners na een relatiebreuk onbedoeld gebonden blijven. De akte kan herzieningsmomenten, een opzegprocedure en gevolgen van verkoop of verdeling opnemen. Zonder geldige regeling kan eenzijdige beëindiging onmogelijk zijn.

Welke belastingen betaal je bij een beding van aanwas?

Een geldig kanscontract onder bijzondere en bezwarende titel veroorzaakt volgens de Vlaamse Belastingdienst geen erfbelasting of schenkbelasting, maar bij Belgisch onroerend goed doorgaans wel verkooprecht. Het algemene Vlaamse verkooprecht bedraagt momenteel 12 procent. De aparte gids over registratierechten in Vlaanderen verklaart het verschil tussen het algemene en verlaagde tarief.

De belasting wordt berekend op de waarde van het onroerende aandeel dat door de aanwas wordt verkregen. Bij aanwas van alleen vruchtgebruik is de belastbare waarde anders dan bij volle eigendom. De notaris berekent de grondslag volgens de concrete rechten, waardering en clausule.

Het verlaagde verkooprecht van 2 procent voor de enige eigen woning mag je niet automatisch toepassen op een aanwas. De Vlaamse regeling voor 2 procent vereist een klassieke aankoop tegen een prijs in geld en specifieke woonvoorwaarden. Actuele voorafgaande beslissingen over aanwas van Belgisch vastgoed rekenen daarom doorgaans met 12 procent.

Wat kost een beding van aanwas in een rekenvoorbeeld?

Bij een woning van 400.000 euro die elk voor de helft eigendom is, bedraagt het aandeel van de eerststervende in dit eenvoudige voorbeeld 200.000 euro. Als daarop bij aanwas in volle eigendom het algemene verkooprecht van 12 procent wordt toegepast, bedraagt de registratiebelasting 24.000 euro.

Illustratief voorbeeld	Bedrag
Actuele waarde woning	€ 400.000
Aandeel dat aanwast	€ 200.000
Algemeen verkooprecht	12%
Illustratieve registratiebelasting	€ 24.000

Dit voorbeeld bevat geen notariële aktekosten, schuldverrekening of waardering van vruchtgebruik. Het veronderstelt ook dat de fiscale kwalificatie als kanscontract standhoudt. Een andere eigendomsverhouding, alleen vruchtgebruik of een ander vastgoedtype geeft een ander resultaat.

Er bestaat geen universele totaalprijs voor het opstellen van de clausule. Vraag de notaris vooraf een raming voor advies, opzoekingen, akte, registratie en eventuele wijziging van bestaande eigendomstitels.

Wat is het verschil tussen een beding van aanwas en een testament?

Een beding van aanwas is een wederkerige overeenkomst, terwijl een testament een eenzijdige en herroepbare wilsbeschikking is. Het contract geeft daardoor meer zekerheid, maar minder vrijheid om zonder akkoord van de andere partij van koers te veranderen.

Kenmerk	Beding van aanwas	Testament
Juridische aard	Kanscontract tussen partijen	Eenzijdige beschikking bij overlijden
Eenzijdig wijzigbaar	Alleen als de overeenkomst dat toelaat	Ja, de testator kan het herroepen
Verkrijging	Buiten de nalatenschap bij geldige aanwas	Via de nalatenschap
Bescherming kinderenreserve	Geldig kanscontract valt in beginsel buiten de nalatenschap	Testament moet de wettelijke reserve respecteren
Belasting gezinswoning Vlaanderen	Doorgaans verkooprecht op verkregen aandeel	Mogelijke vrijstelling van erfbelasting voor langstlevende partner
Zekerheid langstlevende	Sterk door wederzijdse binding	Minder sterk door herroepbaarheid

Voor een gezinswoning kan een testament dus goedkoper zijn. Gehuwden en wettelijk samenwonenden kunnen bij vererving van de gezinswoning onder de voorwaarden van de Vlaamse Belastingdienst vrijgesteld zijn. Feitelijk samenwonenden kunnen die vrijstelling krijgen na minstens drie jaar ononderbroken samenwoning en een gemeenschappelijke huishouding, maar zij erven niet automatisch en hebben daarvoor een geldig testament of andere regeling nodig. Bekijk daarom ook hoe successierechten op een woning volgens relatievorm en type vastgoed worden behandeld.

Wat is het verschil tussen aanwas, schenking en huwelijkscontract?

Aanwas verdeelt het risico wederkerig, een schenking vertrekt uit vrijgevigheid en een huwelijkscontract regelt het vermogen tussen echtgenoten. De technieken kunnen soms naast elkaar bestaan, maar zijn fiscaal en burgerrechtelijk niet uitwisselbaar.

Techniek	Centrale functie	Belangrijk aandachtspunt
Beding van aanwas	Langstlevende verkrijgt een bepaald gezamenlijk goed via kanscontract	Gelijkwaardigheid, verkooprecht en beperkte opzegbaarheid
Testament	Nalatenschap sturen	Herroepbaar en onderworpen aan erfrechtelijke grenzen
Schenking	Vermogen tijdens het leven definitief overdragen	Notariële akte voor vastgoed en schenkbelasting
Huwelijkscontract	Vermogensstelsel van echtgenoten organiseren	Alleen voor gehuwden en effect op hele vermogensafrekening

Een schenking van onroerend goed is in beginsel onherroepelijk en wordt belast met schenkbelasting. Een huwelijkscontract kan voor echtgenoten meer passende verblijvings- of keuzebedingen bevatten. Laat daarom niet alleen de fiscale uitkomst, maar ook relatievorm en gezinsdoel het instrument bepalen.

Wat betekent een beding van aanwas voor kinderen?

Een geldig beding van aanwas kan ertoe leiden dat het betrokken aandeel niet in de nalatenschap van de eerststervende valt. Kinderen erven dat aandeel dan niet en kunnen het kanscontract in beginsel niet laten inkorten zoals een gewone schenking of een te ruim testamentair legaat.

Dat kan precies de gewenste bescherming van de langstlevende zijn, maar het kan ook betekenen dat het vermogen definitief uit de familietak van de eerststervende verdwijnt. Bij kinderen uit eerdere relaties is dit een van de belangrijkste beslispunten. De uiteindelijke eigendomsrechten bepalen ook wie later mag beslissen wanneer de langstlevende het huis na het overlijden van de partner wil verkopen.

Bespreek daarom:

of de aanwas volle eigendom of alleen vruchtgebruik omvat;
welke andere goederen voor de kinderen beschikbaar blijven;
of de kinderen later van de langstlevende zullen erven;
wat gebeurt wanneer de langstlevende de woning verkoopt;
hoe woonzekerheid en familievermogen in evenwicht blijven;
of een testament, levensverzekering of andere compensatie nodig is.

Wat gebeurt er met de lening bij overlijden?

Het beding van aanwas wijzigt een woonkrediet niet automatisch. De bank, schuldsaldoverzekering en kredietakte bepalen hoeveel schuld na het overlijden overblijft en wie tegenover de bank verbonden blijft.

Controleer samen met de notaris en kredietgever:

welk aandeel van de lening door elke partner is aangegaan;
hoeveel de schuldsaldoverzekering bij elk overlijden uitkeert;
of de langstlevende de resterende maandlast alleen kan dragen;
hoe de openstaande schuld de gelijkwaardigheid van het kanscontract beïnvloedt;
of bijkomende waarborgen of een aangepaste verzekering nodig zijn;
welke documenten de bank bij de uitvoering van de aanwas vraagt.

Een partner kan juridisch de woning verkrijgen en tegelijk financieel onvoldoende beschermd zijn. Neem de lening daarom in dezelfde planning op als de eigendomsclausule.

Wat gebeurt er bij een relatiebreuk of verkoop?

Bij een relatiebreuk blijft het beding gelden totdat het volgens de akte geldig is beëindigd. Zonder opzeggingsregeling kan wijziging of beëindiging het akkoord van alle partijen vereisen, wat een verkoop of verdeling bemoeilijkt.

Een goede akte regelt vooraf:

of en hoe één partner kan opzeggen;
welke opzegtermijn en kennisgevingsvorm gelden;
wat gebeurt bij feitelijke of wettelijke scheiding;
of verkoop van de woning het beding automatisch beëindigt;
hoe de vraagprijs en verkoopbeslissing worden genomen;
wat gebeurt wanneer één partner het aandeel van de andere overneemt;
of de aanwas via zaakvervanging op een vervangend goed kan doorgaan.

Zaakvervanging betekent dat een nieuw goed onder voorwaarden in de plaats van het oorspronkelijke goed kan komen. De Vlaamse Belastingdienst verlangt dat de belastingplichtige de band met het vervangende goed kan aantonen. Laat dit uitdrukkelijk in de akte behandelen.

Kun je een beding van aanwas later toevoegen of wijzigen?

Een beding kan soms later worden toegevoegd wanneer de partijen het vastgoed al samen bezitten, maar de notaris moet de eigendom en gelijkwaardigheid op dat latere moment opnieuw beoordelen. Voor vastgoed is een authentieke akte nodig.

Laat een bestaande clausule opnieuw controleren wanneer:

de partners huwen of wettelijk gaan samenwonen;
de leeftijds- of gezondheidssituatie sterk is gewijzigd;
de eigendomsaandelen of financiering veranderen;
er kinderen of kleinkinderen bijkomen;
de woning niet langer de gezinswoning is;
één partner grote renovaties alleen financiert;
de relatie eindigt of de woning wordt verkocht;
het beding optioneel is en vóór 2023 werd opgesteld.

Oude clausules zijn niet automatisch fout, maar gewijzigde wetgeving, fiscaliteit en gezinssituatie kunnen de oorspronkelijke keuze minder geschikt maken.

Welke checklist bespreek je met de notaris?

Bespreek doel, eigendom, gelijkwaardigheid, belastingen en uitstap voordat de akte wordt opgesteld. Neem alle bewijsstukken mee, zodat de notaris geen cruciale financiële of familiale factor mist.

Welke informatie neem je mee?

Eigendomstitel en kadastrale gegevens van de woning.
Aankoopprijs, huidige indicatieve waarde en eigendomsaandelen.
Woonkrediet, aflossingstabel en schuldsaldoverzekering.
Bewijs van eigen inbreng en latere investeringen.
Leeftijd, gezinssituatie en relevante gezondheidsinformatie.
Huwelijkscontract, samenlevingsovereenkomst en testamenten.
Informatie over kinderen uit huidige en eerdere relaties.

Welke beslissingen laat je uitschrijven?

Volle eigendom, blote eigendom of vruchtgebruik.
Automatische aanwas of een optie voor de langstlevende.
Duur, herziening, opzegging en uitstap bij relatiebreuk.
Gevolgen van verkoop, verdeling en zaakvervanging.
Verdeling van lening, kosten en verzekeringsuitkering.
Fiscale vergelijking met testament en wettelijke erfopvolging.
Procedure en termijn na het overlijden.

Welke officiële bronnen ondersteunen deze gids?

De voorwaarden, fiscale behandeling en vergelijkingen zijn gecontroleerd bij de Vlaamse Belastingdienst en het Belgische notariaat.

Deze pagina is geen modelclausule en vervangt geen notarieel of fiscaal advies. De formulering en gevolgen verschillen volgens eigendom, relatievorm, gezin, gezondheid, lening en type vastgoed.

Welke volgende stap past bij dit onderwerp?

Wanneer dit onderwerp meespeelt bij een geplande verkoop, helpt het volledige stappenplan voor een woning verkopen om documenten, timing en begeleiding samen te plannen.

Veelgestelde vragen

Wat is een beding van aanwas?

Een beding van aanwas is een wederkerige overeenkomst tussen mede-eigenaars. Zij spreken af dat het aandeel van de eerststervende in een nauwkeurig bepaald goed bij de langstlevende aanwast. Een geldig beding werkt als kanscontract onder bezwarende titel en niet als testament of schenking. Voor vastgoed is een notariële akte vereist.

Betaal je erfbelasting bij een beding van aanwas?

Niet wanneer het beding fiscaal als werkelijk kanscontract onder bijzondere en bezwarende titel wordt aanvaard. Bij Belgisch onroerend goed is bij de uitvoering doorgaans wel verkooprecht verschuldigd op het aandeel dat de langstlevende verkrijgt. Als de kansen of prestaties niet gelijkwaardig zijn, kan een andere fiscale kwalificatie volgen.

Hoeveel registratierechten betaal je bij een beding van aanwas?

De Vlaamse Belastingdienst past bij de uitvoering van een klassiek beding voor Belgisch vastgoed doorgaans het verkooprecht toe. Actuele voorafgaande beslissingen rekenen met het algemene tarief van 12 procent op de waarde van het verkregen aandeel. Laat de notaris het tarief en de belastbare grondslag voor jouw clausule en woning bevestigen.

Kun je een beding van aanwas eenzijdig opzeggen?

Alleen wanneer de overeenkomst daarvoor een geldige opzeggings- of uitstapregeling bevat. Zonder zo'n regeling kan het beding doorgaans alleen met akkoord van alle betrokken partijen worden gewijzigd of beëindigd. Laat daarom bij het opstellen ook relatiebreuk, verkoop, verhuis en langdurige onbekwaamheid regelen.

Is een beding van aanwas beter dan een testament?

Niet altijd. Een testament is eenzijdig herroepbaar en biedt daardoor minder contractuele zekerheid, maar kan voor een vrijgestelde Vlaamse gezinswoning fiscaal goedkoper zijn. Een aanwasbeding bindt beide partners sterker, maar kan 12 procent verkooprecht op het verkregen aandeel veroorzaken. De beste keuze hangt af van relatievorm, kinderen en vastgoedtype.

Kun je later nog een beding van aanwas toevoegen?

Dat kan soms wanneer de partners het goed al samen in onverdeeldheid bezitten en de voorwaarden voor een werkelijk kanscontract nog vervuld zijn. Voor onroerend goed moet de regeling in een authentieke akte staan. Leeftijd, gezondheid, eigendomsaandelen, inleg en bestaande afspraken moeten opnieuw worden beoordeeld door de notaris.

Lees ook

Huis verkopen na overlijden partner Successierechten op een woning Successierechten vermijden Registratierechten in Vlaanderen Schenking van onroerend goed

Vrijblijvende volgende stap

Wil je professionele begeleiding vergelijken?

Lees eerst het volledige antwoord en vraag daarna voorstellen op die bij je woning en gemeente passen.